Op 2 december 2022 vond de officiële inhuldiging plaats van de gevangenis van Dendermonde in België. De afgelopen twee jaar heeft het consortium Poort van Dendermonde, bestaande uit de leidende partners Invesis, BAM Interbuild en BAM FM, hard gewerkt om een ambitieuze deadline te halen en zo een gevangenis te realiseren waarin leefbaarheid, duurzaamheid en energie-efficiëntie centraal staan.

De gevangenis van Dendermonde werd gerealiseerd in het kader van het Masterplan „Detentie en internering onder humane omstandigheden”, dat in 2008 voor het eerst werd goedgekeurd door de federale Ministerraad. Elk aspect van het project werd specifiek ontworpen om de gedetineerde te helpen bij zijn re-integratie in de samenleving. Door juridische procedures liep het proces vertraging op, waardoor de bouw pas van start kon gaan nadat het project in augustus 2020 financieel was afgerond. Iets meer dan twee jaar later waren de werkzaamheden voltooid en staat de verhuizing naar de nieuwe gevangenis gepland voor half februari 2023.

Het nieuwe complex biedt plaats aan 444 gedetineerden en zorgt voor een duurzame, moderne en humane detentie. Het bestaat uit vier afzonderlijke bouwdelen, vier celvleugels die rondom een centrale toezichtskern zijn gelegen, en is voorzien van open galerijen voor meer transparantie en een groter gevoel van veiligheid. Daarnaast is er een logistiek gebouw met werkplaatsen, een keuken en een wasserij. De afzonderlijke bouwdelen zijn met elkaar verbonden door gangen die deels uit glazen lamellen bestaan. Contractmanager bij Invesis, Sharon Lubbersen, was betrokken bij de gehele uitvoering van het project. „We hebben geprobeerd de leefbaarheid en de werkbaarheid van het complex te verbeteren door gebruik te maken van kleuren en materialen zoals hout.“

Constructieve samenwerking

Het gevangeniscomplex werd gerealiseerd via een publiek-privaat partnerschap (PPP) voor het ontwerpen, bouwen, financieren en onderhouden (DBFM) van het project. Kristien Achten, projectdirecteur bij Invesis, zei: ‘Toen er zich uitdagingen voordeden, gingen de opdrachtgever en het consortium met elkaar om de tafel zitten, en iedereen richtte zich altijd op het vinden van oplossingen. Dit zorgde voor een zeer transparante, constructieve en open cultuur binnen het project, met veel vertrouwen en respect voor elkaar. Dit kwam het project ten goede en leidde ertoe dat zowel de opdrachtgever als zijn partners tot de conclusie kwamen dat de oplevering van het project een enorm succes is geweest’.

Wat ook hielp, was dat de bouw van de gevangenis van Beveren in België, die in 2014 werd voltooid, als voorbeeld kon dienen. Sharon Lubbersen: ‘De meeste bedrijven in het consortium Poort van Dendermonde waren ook verantwoordelijk voor de oplevering en het beheer van de gevangenis van Beveren. Beveren werd in 2014 in gebruik genomen en qua ontwerp is het grotendeels hetzelfde als de gevangenis van Dendermonde, waardoor we konden terugvallen op de kennis die we destijds tijdens de bouwfase hadden opgedaan. Zo hebben we het proces geoptimaliseerd door te kijken hoe we slimmer en efficiënter konden bouwen.’

Een voorbeeld hiervan is de dragende constructie van de gebouwen, die voornamelijk bestaat uit elementen van prefabbeton. Dit is economisch, duurzaam en van hoge kwaliteit, en maakte het mogelijk om de gevangenis in korte tijd te bouwen. Ook hier hielp het zeker dat dit prefabbeton al in Beveren werd gebruikt. Kristien Achten: „Doordat we de constructies goed konden voorbereiden dankzij onze eerdere ervaring met Beveren, wisten we wat de aandachtspunten waren, en dat heeft ons veel tijd bespaard.”

Planning en timing

Een belangrijke les was dat we tijdens de bouwfase met de opdrachtgever een periode moesten afspreken om het complexe systeem grondig en effectief te kunnen testen. Maar zelfs met deze buffer voor het testen en in bedrijf stellen was de deadline erg krap. Kristien Achten: ‘Ik ben er trots op dat we het gehaald hebben, want we moesten voortdurend op de planning letten. Een maand na de start brak immers de coronacrisis uit, met alle directe en indirecte gevolgen van dien, zoals prijsstijgingen en leveringsproblemen. De engineering-, inkoop- en bouwcontractant (EPC) moest voortdurend oplossingen bedenken wanneer materialen niet konden worden geleverd en de hele planning keer op keer aanpassen. Het is bewonderenswaardig dat we er telkens weer in slaagden om alle onderaannemers weer op de been te krijgen, op de juiste dag en op de juiste plek, en de achterstanden keer op keer in te halen. Dat is geen geringe prestatie bij een project van deze omvang.’

Duurzaam en energiezuinig

Bij de bouw van de gevangenis is gebruikgemaakt van duurzame en onderhoudsarme materialen, waardoor een energiezuinig gebouw is ontstaan. Zo zijn er in totaal 774 zonnepanelen op de daken geïnstalleerd, die samen een piekvermogen van 290,25 kilowatt leveren. Er is een warmtekrachtkoppelingsinstallatie om via gas warmte en elektriciteit op te wekken, en er zijn 16 tanks met elk een capaciteit van 20.000 liter geïnstalleerd voor de opvang van regenwater. Dit water wordt gebruikt voor de toiletten en de wasserij.

De elektrische installaties in het gebouwencomplex zijn gericht op optimale efficiëntie en energiezuinigheid. En binnen het complex is overal ledverlichting aangebracht. Kristien Achten: 'Kortom, we hebben een concept uit 2011 omgevormd tot een moderne en energiezuinige gevangenis. Duurzaamheid is voor ons als bedrijf echt een speerpunt.'

Kunst integreren

Door lokale kunstenaars te vragen een bijdrage te leveren, werd kunst ook geïntegreerd in het DBFM-project. Sharon Lubbersen: ‘Dat was een expliciet verzoek van de opdrachtgever. We kozen voor lokale kunst en vroegen de stad wat zij geschikt vonden. Dendermonde staat bekend om de Ros Beiaard en de paardencultuur speelt daar een vrij centrale rol. In lijn hiermee creëerde kunstenaar Dirk Van Ransbeeck een paardensculptuur.’ Naast deze sculptuur en de andere kunstwerken werden op verzoek van het Ministerie van Justitie twee originele celdeuren uit 1863 uit de oude gevangenis van Dendermonde gerestaureerd.

Onderhoudsfase

Nu de gevangenis officieel is geopend, kan de onderhoudsfase van start gaan. Invesis vervult daarbij de coördinerende rol, terwijl BAM FM verantwoordelijk is voor de uitvoering. Het consortium stelt het gebouw voor 25 jaar ter beschikking aan de deelstaat, tegen betaling van een jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding, en na afloop van deze periode neemt de deelstaat de gevangenis over. Sharon Lubbersen: 'Wij zullen ervoor zorgen dat er de komende 25 jaar grondig onderhoud wordt uitgevoerd, zodat de gevangenis te allen tijde optimaal kan worden gebruikt.'

Kristien Achten concludeert: 'Omdat we binnen de afgesproken termijn een project van hoge kwaliteit hebben opgeleverd, hebben we een zeer tevreden klant. Op dit moment werkt het team al aan een offerte voor een andere gevangenis, met min of meer dezelfde partners. Hopelijk kunnen we dit succes herhalen.'

Klik hier om het persbericht van de klant te bekijken, waarin een citaat staat van Sebald van Royen, algemeen directeur van Invesis en directeur van het consortium Poort van Dendermonde.